Vorm of inhoud?

Een aantal jaren geleden vertelde een moeder mij het verhaal over haar kersverse ‘brugger’. Voor school had hij een opdracht gemaakt waar hij helemaal in was opgegaan. Het onderwerp sprak hem enorm aan. Hij had zich er op allerlei manieren verder in verdiept en had dat verwerkt in een uitgebreid verslag. Toen hij dit op school inleverde volgde een enorme teleurstelling. Hij had over het hoofd gezien dat in de instructie stond dat het verslag in een snelbinder ingeleverd moest worden. Hij had zijn verslag geniet en in een insteekhoes gedaan. De docent gaf aan dat hij niet aan de opdracht had voldaan. Hij moest het opnieuw, nu op de goede manier, inleveren. Dat deed hij netjes de volgende dag, nadat hij na schooltijd een snelbinder had gekocht. Hij kreeg 2 punten aftrek omdat hij het verslag een dag te laat had ingeleverd.

Foto van Sharon McCutcheon op Unsplash

Regels zijn er niet voor niets

In dit verhaal gebeurt er van alles. Laten we beginnen bij het standpunt van deze docent. De opdracht aan de leerlingen om het verslag op een bepaalde manier in te leveren is er niet voor niets. Afspraken daarover kunnen belangrijk zijn om bijvoorbeeld het nakijken ervan niet onnodig tijdrovend te maken. Zo is het ook heel handig als bij het inleveren van digitaal werk een bepaalde systematiek wordt aangehouden in de naamgeving. Dat maakt het systematisch opslaan van leerling werk een stuk handiger.

Als de regels er niet voor niets zijn, dan is het ook belangrijk om ze na te leven en dat in zekere zin ‘af te dwingen’. Dat is een duidelijke norm die je met je klas wilt afspreken. Het is dus niet eens zo’n rare keuze om deze jongen alsnog de snelbinder te laten regelen.

Vorm of inhoud

De boodschap ‘je moet de instructie nauwkeurig volgen’ ligt aan de oppervlakte; direct verbonden aan de inleverinstructies. De  vervolgacties van de docent zenden daarnaast onder de oppervlakte nog meer boodschappen uit over de geldende normen op school. De ‘straf’ voor het verkeerd inleveren is flink: 2 punten aftrek. Boodschap: de vorm waarin je het inlevert telt zwaar mee in de beoordeling dus vorm is heel erg belangrijk. Als dan bij het nakijken voor het gevoel van de leerling weinig verschil wordt gemaakt op de kwaliteit van de inhoud, zich uitend in de cijfers, dan wordt de boodschap dat de inhoud er minder toe doet dan de vorm nog eens extra versterkt.

De boodschap dat de vorm zwaar weegt en de inhoud een stuk minder krijgen leerlingen op heel veel manieren. Bijvoorbeeld bij de punten die worden toegekend aan onderdelen van een rubric. Of bij het te weinig meenemen van de kwaliteit van het onderzoek voorafgaand aan een presentatie, ofwel het wegkomen met een mooi in elkaar geknipte powerpoint. Bij het een voldoende kunnen halen voor een boekverslag zonder het hele boek gelezen (of geluisterd) te hebben. En als er meer aandacht voor de vorm van het titelblad, de benaming van de kopjes en het aantal pagina’s in de beschrijving van een natuurkundeopdracht is, dan voor de kwaliteit van de wetenschappelijke methode. Als je goed naar pubers luistert hoor je dat ze dat allemaal heel goed door hebben.

De kans om je fouten ongedaan te maken

Op een ander vlak speelt er ook nog een belangrijke norm. Ik observeerde eens in een kleuterklas. Een van de kleuters morste een grote guts melk. Voor de juf een moment om even bij stil te staan. Ze vroeg aan de kinderen hoe ze dit het beste op konden lossen. Er kwamen allerlei suggesties om het meisje te helpen. En uiteindelijk kon ze de melk zelf opruimen met een lapje uit het keukentje van de leraren. Een mooi voorbeeld van hoe kinderen geleerd wordt dat fouten maken kan gebeuren. Ze vervolgens te leren dat je dan je verantwoordelijkheid neemt en probeert het zo goed mogelijk op te lossen.

Die kans kreeg de jongen uit het voorbeeld niet, de fout was eigenlijk meteen ‘fataal’. Er waren wel allerlei mogelijkheden geweest om deze kans te geven én toch ook het belang van de regels vast te houden. Op die leeftijd is het belangrijk dat leerlingen zelf mogen en moeten nadenken over een gepaste oplossing. Je kunt ze daarbij helpen. Zo zou je af kunnen spreken dat leerlingen een snelhechter bij de conciërge kunnen kopen. Zou je in je lokaal een doos met oude snelhechters kunnen zetten. Of zou je bij deze eerste keer kunnen afspreken dat er niets aan de hand is, als de jongen het verslag in snelhechter de volgende ochtend als eerste bij de docent komt brengen.

Dit voorbeeld is onderdeel van de serie over social norms en socio mathematical norms. In de vorige blog bespraken we waarom bewustzijn over onderliggende boodschappen belangrijk is voor het inrichten van je onderwijs. In deze en volgende blogs zal ik allerlei concrete voorbeelden geven waarin onderliggende normen duidelijk worden. In de volgende post in deze serie gaat het over verwarring: hoe moeilijk mag het zijn.

 

Contact

Heb je vragen? Stuur je bericht dan via het formulier hieronder.