In zijn artikel “Het belang van social norms en socio-math norms voor realistisch reken-wiskundeonderwijs” beschrijft Koeno Gravemeijer hoe onderwijsvernieuwing gehinderd kan worden door oude normen en waarden in de klas.

Het idee dat er impliciete ideeën en afspraken tussen docent en leerlingen bestaan, die contraproductief kunnen zijn aan je bedoelingen speelt niet alleen voor het realistisch reken-wiskundeonderwijs, maar is een algemene les.

Een voorbeeld is mijn ervaring in een gymnasium klas waaraan ik pas net les gaf. Als introductie op een procenten had ik de leerlingen een stelling voorgelegd. Namelijk dat je beter eerst de korting kunt berekenen en daarna tax-free kunt uitrekenen, omdat je dan goedkoper uit bent. Je krijgt immers de korting over een hoger bedrag. De klas stemde verdeeld over de stelling en zo ontstond een gesprek over wat hier aan de hand was. Zoals ook mijn bedoeling was geweest. Tot bijna aan het einde van deze discussie een van de leerlingen ongerust vroeg hoe hij deze vragen op een toets zou moeten beantwoorden…

Dat wat voor mij als zo vanzelfsprekend bij wiskunde hoort, namelijk redeneren en met gedachten spelen om tot het onderliggende principe te komen, was dat voor deze leerling allerminst. Juist ons doel om leerlingen de ruimte te geven om kritische wiskundige denkers te worden, vraagt om geheel andere ‘normen en waarden’ dan wij die nu gewend zijn. Het vraagt om een andere verdeling van werk tussen docent en leerling, het vraagt om een herwaardering van het begrip ‘antwoord’, en het vraagt ook zeker een andere kijk op het maken van fouten.

Als social norm, en die geldt niet alleen voor wiskunde of rekenen, zullen fouten in het onderwijs van morgen gezien moeten gaan worden als iets dat als natuurlijk bij leren hoort. De fouten kunnen dan als een kans gezien worden om ideeën opnieuw te overdenken en aan te scherpen om zo bij de onderliggende samenhang en structuur te komen. Dat dat een belangrijk aspect is van wiskunde zal onderdeel moeten worden van de socio-math norms.

Voor mij was het een belangrijke les me te realiseren dat je aan deze ongeschreven normen en waarden in de klas aandacht moet besteden om een nieuwe lesaanpak te laten slagen. Maar het is voor mij ook een waarschuwing dat je niet na de eerste poging die misschien nog niet helemaal uit de verf kwam te stoppen. Leerlingen hebben nu eenmaal tijd nodig om veranderingen te accepteren. En hebben we dat niet eigenlijk allemaal . . .